Interview: Slow Management

Peter heeft in de voorjaarseditie 2009 van het blad Slow Mangement een interview gegeven over zijn oplossingsgerichte aanpak en begeleiding van docenten op scholen.

 

Niet het probleem analyseren, maar aan de slag gaan met een oplossing. Met deze doelgerichte aanpak is coach en trainer Peter Mulder een graag geziene gast op zogeheten ‘probleemscholen’. In het onderwijs gaat het volgens hem vooral over hoop. ‘Hoop is voor de ziel wat zuurstof is voor de longen.’ Het allermooiste is kinderen te laten zien en te laten merken dat zij meer worden dan zij vandaag zijn. 
 
KINDEREN LEREN DANSEN
 
Tekst Dominique Haijtema            Fotografie             Peter Strelitski
 
‘Hallo. Ik ben Peter Mulder. En ik kom vandaag kijken wat er allemaal goed gaat.’ Met deze zin introduceert de onderwijsadviseur en coach zich het liefst tijdens zijn lesbezoeken op zogeheten probleemscholen als het voormalige Terra College in Den Haag (waar in 2004 de conrector door een scholier werd vermoord, red.) of het Calvijn met Junior College in Amsterdam (waar in 2005 veel ophef ontstond over de publicatie van het boek ‘onzichtbare ouders, de buurt van Mohammed B.’ van Margalith Kleijwegt, red.).
Na afloop bespreekt Mulder met de leerlingen of docenten wat er allemaal goed ging tijdens de les. Hij overlaadt kinderen en docenten met complimenten. Zelfs als het zogenaamd niet goed ging. ‘Goh, wat kon jij vandaag goed vervelend doen. Hoe doe je dat?’ vraagt hij dan. ‘Als een leerling drie uur achter elkaar vervelend is en het vierde uur niet meer, wil ik weten hoe dat komt. Waarom is hij in dat ene uur wél geïnteresseerd? Met die informatie kun je verder’, zegt de 36-jarige adviseur tijdens een gesprek in Amsterdam.

Mulder (1972), die jarenlang als account manager in het bedrijfsleven werkte, startte een paar jaar geleden zijn eigen onderneming. Zijn oplossingsgerichte werkwijze is gebaseerd op een methode die in Amerika succesvol bleek als gezinstherapie en ook in Nederland wordt toegepast bij bijvoorbeeld Jeugdzorg Noord Nederland. 
De bekende ingrediënten lease-auto, pak en spreadsheet management in het bedrijfsleven zorgden voor weinig opwinding of passie. Hij was altijd al meer in  mensen dan in de business geïnteresseerd. Voor zijn 30ste verjaardag kreeg hij van een vriend een coachingles van Jeff Cosby cadeau. Dat was het begin van zijn opleiding tot coach en onderwijsadviseur.

Cosby is een Amerikaanse coach die in de afgelopen 35 jaar ruim 250.000 mensen heeft getraind of gecoacht. Hij is door de Internationale Coaching Federatie (ICF) gekwalificeerd als Master Certified Coach (MCC), de hoogst haalbare kwalificatie. In Nederland heeft hij bijvoorbeeld aan de basis gestaan van de oprichting van het Centre for Self Awareness en de Dream Foundation.

IN DE CIRKEL BLIJVEN STAAN

Cosby werd een van de persoonlijke helden van Mulder. ‘Voor mij is Jeff het voorbeeld van een Master Coach: vlijmscherp, helder gecombineerd met passie en compassie. Ik ken geen betere. Zijn oefeningen zijn geweldig. Zo liet hij ons een cirkel maken van een touw waar wij vervolgens in moesten staan. Dan blijkt al snel hoe je op situaties reageert en wat je patronen zijn. Iemand stapte er bijvoorbeeld uit om naar het toilet te gaan. Daar had ik meteen een oordeel op: zwak vond ik het. Opmerkelijk is dat de meeste mensen in de cirkel blijven staan. Dat geldt overigens ook voor het onderwijs: veel docenten blijven boos in de cirkel staan, terwijl zij er ook uit kunnen stappen. Gedrag is de sleutel. Wat je doet is wie je bent, niet wat je zegt’, vertelt hij.

Een andere oefening was zestig keer in een ruimte op en neer lopen. Ook daarin toont iemand snel zijn ware aard, aldus Mulder. ‘Ga je na 50 keer zitten? Ren je heel hard op en neer? Iemand die snel op en neer rent is waarschijnlijk ook in zijn werkenden leven alleen maar aan het hollen zonder stil te blijven staan en zich af te vragen wat hij aan het doen is’, aldus Mulder.
Zijn eigen visie omschrijft de coach als boeddhistisch holistisch. Hij wil een balans creëren tussen alle aspecten van de mens (fysiek, emotioneel, rationeel en spiritueel). Daarbij gaat het om een houding waarbij wij accepteren wat er is. ‘Oplossingsgericht denken en werken is wezenlijk anders dan het analyseren en aanpakken van problemen’, benadrukt hij. ‘Oplossingsgericht betekent niet geïnteresseerd zijn in het probleem, analyse of diagnose maar in de oplossing.’
Een momenteel veelgebruikte afgeleide van oplossingsgericht werken is de Appreciative inquiry (AI) oftewel de 'waarderende dialoog'. Dit is een methode
of beter filosofie om veranderingen te realiseren in organisaties. Ook de populaire werkvorm ‘Geweldloze Communicatie’ van Marshall Rosenberg heeft raakvlakken met oplossingsgericht werken.

KEUZES HEBBEN

Zonder inzicht geen verandering, is een van zijn belangrijkste credo’s. Door bewustzijn te ontwikkelen, is het ineens mogelijk om andere keuzes te maken en meer ruimte te creëren. Mensen hebben weliswaar vaak het gevoel dat zij geen keuzes hebben, maar je hoeft volgens Mulder bijvoorbeeld als docent niet op een bepaalde manier les te geven.
Het gevoel een keuze te hebben is ook voor scholieren cruciaal, denkt hij. ‘Als een groep Marokkaanse jongens voor de ingang rondhangt kun je er naartoe gaan en zeggen: ‘dit mag niet.’ Of je zegt: ‘jongens, jullie mogen kiezen en gaan nu naar buiten of naar binnen.’ Dan maken zij zelf een keuze.’
Een van zijn andere helden is de Britse hoogleraar Sir Ken Robinson die op het Amerikaanse gerenommeerde TED-congres vorig jaar een vlammend betoog hield over onderwijs. Kinderen zijn volgens Robinson oorspronkelijk allemaal getalenteerd. De hoogleraar geeft een voorbeeld omtrent de ontwikkeling van talent en creativiteit van de choreografe en danseres Gillian Lynne. Zij kon als kind niet stilzitten en zou vandaag de stempel ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder of aandachtstekortstoornis met hyperactief gedrag) krijgen.
Bij een gesprek met de ouders vroeg een arts of hij even met haar alleen kon zitten. Hij zette de radio aan. Onmiddellijk begon het meisje te dansen. De arts zei vervolgens tegen de ouders: ‘Zij is niet ziek. Zij is een danser.’
In de dansschool was zij niet langer degene die de lessen verstoorde. Zij was ineens net als iedereen die moest bewegen om te kunnen denken. Iemand anders had haar wellicht medicamenten gegeven. Stel je voor wat dat met haar talent had gedaan, vraagt Robinson. ‘Er is geen enkel onderwijssysteem in de wereld dat kinderen elke dag leert te dansen zoals zij wiskunde leren. Waarom? Wij hebben allemaal lichamen, maar ons systeem besteedt vooral aandacht aan het hoofd en dan ook nog maar een kant van de hersenen. Feitelijk leiden wij overal ter wereld vooral universiteitsprofessoren op die hun lichaam beschouwen als een vervoersmiddel voor hun hoofd.’
Net als Robinson gelooft Mulder in het oneindige potentieel en talent van mensen. Maar hij gelooft ook in dingen doen. Simpelweg oefenen. Toen hij trainer wilde worden, beloofde hij aan zichzelf om elke dag zeven dingen te doen die hem zouden helpen trainer te worden. Zo belde hij trainers op om te vragen hoe zij het vak hadden geleerd.
Een van zijn eerste klussen als trainer was langdurig werkelozen weer aan een baan te helpen. ‘Dat was moeilijk. Ik heb in die tijd alle soorten weerstand ontmoet die er zijn en veel over mezelf geleerd. Er was ook veel agressie. Een bekende hooligan gooide bijvoorbeeld met stoelen. Dan ging ik naar hem toe en vroeg of hij die dag teveel of juist te weinig koffie had gehad. ‘We gaan eerst koffie drinken, dan mag je daarna met stoelen gooien.’ Zo’n aanpak werkt.’

EXTREEM GEDRAG ALS SIGNAAL

Extreem en afwijkend gedrag fascineert hem. ‘Het heeft een signaalfunctie. Iemand probeert je iets te vertellen. Een van de beste leraren die ik ken benoemt alles wat hij waarneemt. Als een van de leerlingen ligt te slapen zegt hij tegen de klas: ‘Jongens, Mohammed is vandaag een beetje moe.’ Hoe lastig de leerlingen zogenaamd ook allemaal zijn, in zijn klas is het muisstil omdat hij iets van zichzelf laat zien, humor gebruikt en boeiend over de stof weet te vertellen. Hij heeft overduidelijk lol in zijn werk.’
Waar veel bureaus het hoge afbreukrisico niet aandurfden bij het Terra College in Den Haag omdat zowat alle kengetallen als verzuim en examencijfers op rood stonden kon Mulder niet wachten om de 300 docenten te trainen. Het begin was echter moeizaam. Er veranderde weinig. Tot Mulder aan de docenten vroeg wat zij dachten wat er voor training nodig was om betere resultaten te bereiken. ‘Kom maar eens op bezoek bij mij in de klas. Dan weet je hoe moeilijk het is’, was een van de reacties. Dat deed de adviseur. ‘Het was zo logisch. Natuurlijk werkte onze aanpak niet omdat wij ouderwets klassikaal trainden. Dan krijg je net als in de klas veel weerstand omdat je ongevraagd advies geeft. Wij moesten hetzelfde gedrag laten zien als wij van de leraren vroegen. Daarvoor moesten wij op hun plek zitten en zien wat er gebeurt.’
Binnen anderhalf jaar waren de kengetallen verbeterd. Een van de veelgehoorde klachten was bijvoorbeeld het gebrek aan persoonlijk contact, de school was te anoniem. Dat werd verholpen doordat docenten een mentorfunctie kregen voor 30 kinderen om een persoonlijke relatie aan te gaan.

VEILIGHEID EN EENZAAMHEID

Het gaat steeds om een houding van nieuwsgierigheid en openheid, vindt hij. ‘Het is de bedoeling dat leraren zich weer lerend opstellen en niet doen alsof zij het allemaal wel weten.’ Het gaat tevens veelal over thema’s als veiligheid en eenzaamheid. ‘Veiligheid is een basisvoorwaarde om te kunnen leren. Leerlingen die pesten voelen zich bijvoorbeeld niet veilig en zorgen er dan weer dat anderen zich ook niet veilig voelen. Wat is er voor nodig om zo’n kind wel veilig te laten voelen?’ Er is doorgaans meer mogelijk dan je zelf denkt, vindt hij. ‘Je kunt alleen al de opstelling van de tafels veranderen in een U-vorm waardoor iedereen elkaar kan zien.’
Leraren hebben vaak het gevoel dat zij er alleen voor staan. Door de samenwerking te verbeteren kunnen zij meer naast elkaar leren staan. ‘Ga maar eens bij een collega op bezoek. Dan zie je hoe iemand met dezelfde problemen worstelt of juist wel een goede oplossing heeft’, adviseert Mulder.
Leerlingen en leraren missen volgens hem bovendien het contact met elkaar en voelen zich eenzaam. ‘Het is cruciaal om verbinding met elkaar te maken en samen te werken met elkaar, de kinderen en hun ouders. Zo doen docenten op het Calvijn met Junior College sinds kort thuisbezoeken. Dat is een groot succes en zorgt voor veel begrip.’
Mulder is bekend met de zware problematiek in het onderwijs: een werkgever als het ministerie van onderwijs dat tientallen reorganisaties achter de rug heeft, toegenomen regelgeving en bureaucratie en het gecompliceerde takenpakket van docenten. ‘Je wordt op de lerarenopleiding niet opgeleid voor thuisbezoeken bij Marokkaanse gezinnen of een mentorfunctie. Docenten moeten tegenwoordig van alles kunnen zoals projectmanagement, maar krijgen nauwelijks feedback of andere professionele ondersteuning. Docent zijn in  Nederland is een van de meest uitdagende banen in Nederland. Ik denk dat niet veel mensen geschikt zijn voor de complexiteit van dit werk. Petje af voor iedereen die dat doet.’

EEN KWESTIE VAN PERSOONLIJK LEIDERSCHAP

Ondanks de moeilijke omstandigheden vindt de coach dat het vooral gaat om persoonlijk leiderschap van docenten. ‘Veel docenten willen hun eigen ding blijven doen en autonoom blijven werken. Maar als zelfstandige professional moet je openstaan voor feedback, onderdeel zijn van een netwerk en leren van anderen. Zij kunnen er niet tegen als hun iets wordt opgelegd. Maar kijk maar naar de kinderen. Van hun wordt ook veel gevraagd. Veel docenten zijn nog steeds van uitspraken als ‘My way or the highway’
. Dan kiezen veel kinderen de highway. In sommige klassen duurt het weliswaar tot 25 minuten tot het eindelijk stil is. Maar als het eenmaal stil is moet je de kinderen ook iets te bieden hebben.’
De cultuur bij grote bedrijven vindt hij terugkijkend nog steeds teveel lijken op het boek ‘De intensieve menshouderij’ van Jaap Peters waar mensen vooral cijfers zijn. ‘Ik was betrokken bij een aantal reorganisaties die allesbehalve menselijk verliepen. Het was afschuwelijk. Jongens van 25 die met een tabelletje aan het afvinken waren hoeveel medewerkers er ‘weggezet zijn’, terwijl ik net een huilende man van 64 had gesproken die geen enkele kans op de arbeidsmarkt kreeg.’
Er werd bovendien gefraudeerd en van alles gerapporteerd om maar te doen alsof er in een week iets van belang was gebeurd. Ook werden dossiers opgebouwd van medewerkers die goed presteerden maar er wel uit moesten. ‘Een werkgever ging zelfs van rechtbank naar rechtbank in Nederland om maar niet steeds dezelfde rechter bij ontslagzaken tegen te komen. Hoe kun je dan naar huis rijden en bij jezelf denken dat je goed bezig bent? Je trekt een pak aan en ineens doe je anderen dingen aan die je niemand toewenst?’
In het onderwijs heeft Mulder uiteindelijk het gevoel werkelijk verschil te kunnen maken. Docenten zijn volgens hem vooral gedreven vanuit een bepaalde moraal of overtuiging wat goed is voor kinderen. Het gaat volgens hem uiteindelijk over hoop hebben. ‘Hoop is voor de ziel wat zuurstof is voor de longen.’
Als je geen hoop meer hebt wordt het onderwijs een zure bedoeling. ‘Het mooiste is om de kinderen te laten zien dat zij meer kunnen worden dan zij vandaag zijn. Dat is een kwestie van geloof, hoop en het juiste gedrag laten zien.’
 
Inspirerende toespraak over onderwijs van hoogleraar Ken Robinson op you tube
 
Kader: oplossingsgericht werken in de praktijk
  • Als iets niet kapot is, probeer het dan niet te maken
  • Als iets werkt, doe er meer van
  • Als iets niet werkt, stop en doe iets anders
  • Als iets werkt, leer het van of aan anderen
  • de leerling heeft competenties in plaats van gebreken
  • de leerling is de expert die weet wat wel en niet werkt in zijn leven en die de doelen kiest. De mentor is hulpbron. Samen ontwerpen zij oplossingen.
  • Het gaat om luisteren, nieuwsgierig zijn en serieus nemen.